GIÁ TRỊ CỦA VIỆC TÌM HIỂU VÀ SƯU TẦM
MÁY ẢNH PHIM XƯA
Nếu nhìn lại lịch sử
nhiếp ảnh, chúng ta có thể thấy đây không chỉ là lịch sử của những bức ảnh, mà
còn là lịch sử của cách con người quan sát, ghi nhớ và lưu giữ thế giới.
Năm 1826, nhà phát minh
người Pháp Joseph Nicéphore Niépce đã tạo ra một trong những bức ảnh
tồn tại lâu đời nhất bằng kỹ thuật nhiếp ảnh sơ khai. Từ những thí nghiệm đầu
tiên ấy, nhiếp ảnh từng bước phát triển, từ những chiếc máy ảnh cồng kềnh,
những tấm kính, những cuộn phim, cho đến những chiếc máy ảnh cơ khí ngày càng
nhỏ gọn và tinh vi hơn.
Cùng với quá trình giao
lưu văn hóa và kỹ thuật giữa Việt Nam với phương Tây, nhiếp ảnh cũng được du
nhập vào Việt Nam từ thế kỷ XIX. Những nhà nhiếp ảnh tiên phong người Pháp đã
góp phần đưa kỹ thuật và nghệ thuật nhiếp ảnh đến Việt Nam. Sau đó, những nhiếp
ảnh gia người Việt đầu tiên xuất hiện, mở ra một chương mới trong lịch sử hình
ảnh của đất nước.
Nhờ nhiếp ảnh, chúng ta
ngày nay có thể nhìn thấy diện mạo của những thành phố, con phố, con người và
đời sống Việt Nam từ hơn một thế kỷ trước. Và phía sau những bức ảnh lịch sử ấy
luôn có sự hiện diện của một thiết bị rất đặc biệt: chiếc máy ảnh.
Ngày nay, máy ảnh phim
đã không còn giữ vị trí trung tâm trong đời sống nhiếp ảnh. Công nghệ kỹ thuật
số mang đến những chiếc máy ảnh nhanh hơn, chính xác hơn, khả năng lưu trữ lớn
hơn và đặc biệt là sự tiện lợi mà nhiếp ảnh gia trước đây khó có thể tưởng
tượng được.
Chúng ta có thể chụp
hàng trăm, thậm chí hàng nghìn bức ảnh chỉ trong một chuyến đi. Có thể xem kết
quả ngay lập tức, chỉnh sửa màu sắc bằng phần mềm và chia sẻ hình ảnh với cả
thế giới chỉ trong vài giây.
Vậy tại sao ngày nay
vẫn có người dành thời gian để tìm hiểu, săn tìm và sưu tầm những chiếc máy ảnh
phim đã từng được xem là lỗi thời?
Theo tôi, câu trả lời nằm ở giá trị của trải nghiệm. Máy
ảnh phim là một phần của lịch sử công nghệ. Một chiếc máy ảnh phim cũ không đơn
thuần là một thiết bị chụp ảnh, nó là kết quả của hàng chục, thậm chí hàng trăm
năm phát triển của cơ khí chính xác, quang học và hóa học. Khi cầm một chiếc
máy ảnh cơ trên tay, chúng ta có thể cảm nhận được rất nhiều điều mà thiết bị
kỹ thuật số ngày nay đã vô tình che giấu.
Đó là tiếng màn trập bật
lên. - Là cảm giác lên cò. - Là vòng lấy nét chuyển động trên ống kính. - Là
tiếng cuộn phim chạy qua từng khung hình; và quan trọng nhất, đó là cảm
giác mỗi lần bấm máy đều có ý nghĩa.
Với một cuộn phim 24
hoặc 36 kiểu, người chụp phải cân nhắc trước khi nhấn nút. Ánh sáng có đủ
không? Bố cục đã tốt chưa? Khoảnh khắc này có thực sự đáng để chụp không?
Chính những giới hạn đó
lại khiến người chụp quan sát kỹ hơn, máy ảnh phim giúp chúng ta hiểu nhiếp ảnh
sâu hơn. Trong thời đại máy ảnh số, rất nhiều thao tác được tự động hóa. Máy
ảnh có thể tự lấy nét, tự đo sáng, tự cân bằng trắng và thậm chí nhận diện
khuôn mặt, chủ thể. Điều đó vô cùng tiện lợi, nhưng khi tìm hiểu máy ảnh phim,
đặc biệt là những chiếc máy ảnh cơ học, chúng ta có cơ hội quay trở lại với
những nguyên lý căn bản của nhiếp ảnh: Khẩu độ, tốc độ màn trập, độ nhạy phim,
tiêu cự, khoảng cách lấy nét… tất cả trở nên trực quan hơn.
Người chơi máy ảnh cũ vì thế không chỉ đang học cách sử dụng một
thiết bị cổ. Họ đang học cách nhìn ánh sang, và khi hiểu ánh sáng, chúng
ta bắt đầu hiểu nhiếp ảnh ở một tầng sâu hơn.
Giá trị hoài niệm – điều
không thể đo bằng thông số kỹ thuật: Tuy nhiên, nếu chỉ xét về mặt công nghệ,
máy ảnh phim chắc chắn không thể cạnh tranh với máy ảnh hiện đại. Giá trị lớn
nhất của máy ảnh xưa đôi khi lại nằm ở thứ không thể đo bằng megapixel, tốc độ
chụp hay số điểm lấy nét.
Đó là ký ức: Một chiếc máy ảnh có thể từng thuộc về một
người cha, một người ông, nó có thể đã theo chủ nhân trong những chuyến đi, ghi
lại những ngày tháng mà chúng ta không còn có cơ hội quay trở lại.
Một chiếc máy ảnh cũ nằm trên kệ có thể khiến chúng ta tự hỏi:
trước đây nó đã từng chụp những gì? Ai đã sử dụng nó? Những bức ảnh được tạo ra
từ nó hiện đang ở đâu? Chính những câu hỏi ấy tạo nên sức hấp dẫn rất riêng của
việc sưu tầm.
Mỗi chiếc máy ảnh cũ có thể mang theo một câu chuyện, và đôi
khi, giá trị của một món đồ nằm nhiều hơn ở câu chuyện mà nó kể, chứ không
phải ở giá tiền của nó.
Sưu tầm máy ảnh cũng là sưu tầm một phần văn hóa. Một bộ sưu tập
máy ảnh phim đẹp không nhất thiết phải là bộ sưu tập những chiếc máy đắt tiền
nhất. Đó có thể là một dòng máy đại diện cho một giai đoạn phát triển của nhiếp
ảnh. Một chiếc máy ảnh sản xuất vào những năm 1950, 1960 hay 1970 có thể cho
chúng ta thấy trình độ cơ khí, thiết kế công nghiệp và tư duy kỹ thuật của thời
đại đó. Nhìn vào hình dáng của một chiếc máy ảnh, chúng ta còn có thể thấy sự
thay đổi trong quan niệm thẩm mỹ.
Những chiếc máy ảnh ngày
trước thường được thiết kế để tồn tại lâu dài. Kim loại, da, kính và những cơ
cấu cơ khí nhỏ bé được lắp ráp với độ chính xác cao. Chúng không chỉ là công cụ
mà đôi khi còn là những sản phẩm có giá trị về thiết kế công nghiệp.
Vì thế, sưu tầm máy ảnh phim cũng có thể được xem như một
cách bảo tồn ký ức công nghệ và văn hóa thị giác.
Điều thú vị nhất là hành trình khám phá: Có lẽ điều hấp dẫn nhất
của thú chơi máy ảnh cũ không nằm ở việc sở hữu một chiếc máy, nó nằm ở hành
trình tìm kiếm.
Có thể bắt đầu từ một
chiếc máy ảnh tình cờ nhìn thấy ở một cửa hàng đồ cũ. Sau đó là việc tìm hiểu
năm sản xuất, lịch sử của hãng, loại ống kính, cơ chế hoạt động, loại phim
tương thích và những câu chuyện phía sau chiếc máy.
Rồi đến một ngày, chúng
ta cho một cuộn phim vào máy, lên cò, lấy nét và bấm tấm ảnh đầu tiên, chúng ta
lại phải chờ, chờ cuộn phim được chụp hết, chờ mang đi tráng, chờ scan và cuối
cùng, hình ảnh xuất hiện.
Trong thời đại mà chúng ta đã quen với việc nhìn thấy một bức
ảnh chỉ một phần nghìn giây sau khi bấm máy, sự chờ đợi ấy trở thành một trải
nghiệm rất đặc biệt, nó khiến chúng ta trân trọng hơn khoảnh khắc được ghi lại.
Từ những thử nghiệm đầu
tiên của Joseph Nicéphore Niépce cho đến những chiếc máy ảnh phim từng làm nên
những trang lịch sử của nhiếp ảnh, công nghệ có thể thay đổi, nhưng nhu cầu lưu
giữ khoảnh khắc của con người thì vẫn còn nguyên vẹn.
Máy ảnh phim ngày nay có
thể đã trở thành một phần của quá khứ, nhưng quá khứ không có nghĩa là vô giá
trị. Ngược lại, khi tìm hiểu một chiếc máy ảnh cũ, chúng ta đang tìm hiểu về
lịch sử của nhiếp ảnh, về kỹ thuật cơ khí, về nghệ thuật, về những con người
từng sử dụng nó và về những khoảnh khắc mà nó từng ghi lại.
Và khi sưu tầm một chiếc
máy ảnh xưa, chúng ta không đơn thuần sưu tầm một món đồ; chúng ta đang sưu tầm
một phần ký ức của nhiếp ảnh.
Đó cũng chính là điều
khiến thú chơi máy ảnh phim cũ vẫn có sức hấp dẫn cho đến ngày nay: giữa một
thế giới ngày càng nhanh và hiện đại, những chiếc máy ảnh xưa nhắc chúng ta
biết chậm lại, quan sát kỹ hơn và trân trọng từng khoảnh khắc.
Bởi đôi khi, điều quý
giá nhất mà một chiếc máy ảnh cũ mang lại không phải là bức ảnh nó có thể chụp
hôm nay, mà là câu chuyện của những bức ảnh đã từng được chụp ngày hôm qua.
